คนจน เพราะ ขี้เกียจ อคติผู้อยู่รอดไปกดทับคนอื่น

“ไอ้พวกนี้มันจนเพราะมันขี้เกียจไง!”

นี่คือประโยคคลาสสิคที่ใครหลายคนอาจจะเคยเจอ ก่อนที่จะตามมาด้วยคำพูดประมาณว่า “รู้มั้ยสมัยก่อนฉันต้องพยายามหนักขนาดไหนกว่าจะมีวันนี้ได้ บลาๆๆๆ”

จริงอยู่ที่ถ้าหากเราขยัน เราก็มีโอกาสที่จะประสบความสำเร็จ แต่นั่นก็ไม่ได้หมายความ “ทุกคน” จะต้องประสบความสำเร็จถ้าหากทุกคน “ขยัน” เพราะในความเป็นจริงแล้ว โลกเรายังมีปัจจัยอื่นๆ อีกมากที่ทำให้คนคนหนึ่งไปไม่ถึงฝั่งฝัน เช่น ปัญหาความเหลื่อมล้ำทางสังคมที่นับวันก็ยิ่งมีมากขึ้นเรื่อยๆ

แต่กลุ่มคนที่เหยียดคนอื่นกลับมองไม่เห็นสิ่งเหล่านั้น เพราะพวกเขาถูกห้อมล้อมไปด้วยภาพของคนที่ประสบความสำเร็จ คนนั้นก็ดังข้ามคืน คนนี้ก็อายุน้อยร้อยล้าน ยิ่งถ้าหากคนเหล่านั้นเคยถีบตัวเองขึ้นจากศูนย์ได้ อคติเหล่านี้ก็จะยิ่งทวีความรุนแรงขึ้น ซึ่งเราจะเรียกมันว่า “ความเอนเอียงจากการอยู่รอด” (Survivorship Bias)

ความเอนเอียงจากการอยู่รอด คือ อคติอันเกิดจากการมองเห็นแต่ผู้อยู่รอดเพียงฝ่ายเดียว โดยหลงลืมไปว่าระหว่างทางมีคนบาดเจ็บล้มตายไปมากเท่าไหร่ อคตินี้จะทำให้คนเรา “มองโลกในแง่ดี” จนเกินไปว่าการประสบความสำเร็จมันก็ไม่ได้ยากขนาดนั้นนี่ อ้าว! แล้วทำไมคนอื่นถึงไม่ประสบความสำเร็จเหมือนเราล่ะ มันจะต้องเป็นเพราะคนพวกนี้ขี้เกียจแน่ๆๆๆ

เมื่อคนเรามีอคติจากการอยู่รอดแบบนี้ เราก็จะเริ่มเอาตัวเองเป็นศูนย์กลางจนไม่เห็นใจผู้อื่น แต่ถ้าหากเราวางอคติเหล่านี้ลง ฟังกันให้มากขึ้น เราก็อาจจะมองเห็นต้นตอของปัญหาที่แท้จริงและสามารถช่วยเหลือคนอื่น ให้ไม่เพียงแค่ “คนกลุ่มน้อย” เท่านั้นที่อยู่รอดแต่ “ทุกคน” สามารถรอดไปพร้อมกันได้